به گزارش ایرنا، نشست «تاریخ شفاهی کرمان و عصر شعر بوتیا» چندی پیش به همت مؤسسه فرهنگی و هنری تمدن جاوید و با همکاری کتابخانه مرکزی کرمان و انجمن ایرانی تاریخ شعبه کرمان در سالن استاد باستانی پاریزی کتابخانه مرکزی برگزار شد؛ نشستی که تلاش داشت در کنار شعر و روایت، بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی کرمان را دوباره پیش چشم مخاطبان بیاورد.
این برنامه با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران، شاعران و علاقهمندان فرهنگ و تاریخ کرمان برگزار شد و بخشهایی همچون سخنرانی درباره اهمیت تاریخ شفاهی، روایتهایی از کرمان قدیم، بررسی نظام قناتها و شیوههای تأمین آب در گذشته، شعرخوانی شاعران بومی و گفتوگو با حاضران را در بر داشت.
همین ترکیب شعر، خاطره، پژوهش و گفتوگو باعث شد نشست، تنها یک برنامه مناسبتی نباشد و به مجالی برای طرح دوباره ضرورت توجه به تاریخ شفاهی کرمان تبدیل شود.
تاریخ شفاهی، بهویژه در سرزمینی مانند کرمان، فقط بازگویی خاطرات گذشته نیست؛ راهی برای حفظ تجربههای زیست، ثبت روایتهای کمتر شنیدهشده و پیوند دادن نسل امروز با ریشههای فرهنگی و اجتماعی این دیار است.
بسیاری از آنچه هویت یک شهر را میسازد، در کتابها و اسناد رسمی نیامده، بلکه در خاطره مردم، روایت پیشکسوتان، نام محلهها، شیوههای زندگی، آیینها، مشاغل قدیمی و تجربههای روزمره نسلهای گذشته باقی مانده است؛ روایتهایی که اگر ثبت و بازگو نشوند، آرامآرام از حافظه جمعی پاک میشوند.
نمایی از نشست تاریخ شفاهی کرمان و عصر شعر بوتیا که در این مقدمه به آن اشاره شده است
برگزاری چنین نشستهایی نشان میدهد که جامعه فرهنگی کرمان همچنان به شنیدن و بازخوانی گذشته خود علاقهمند است و ظرفیت آن را دارد که تاریخ، نه در قالبی خشک و صرفاً دانشگاهی، بلکه در فضایی زنده، مردمی و گفتوگومحور مطرح شود. از سوی دیگر، استقبال مخاطبان از این برنامهها این پرسش را پیش میکشد که چرا با وجود پیشینه غنی تاریخی کرمان، نشستهای تخصصی و مستمر در حوزه تاریخ شفاهی کمتر برگزار شده و برای تبدیل این برنامهها به یک جریان پایدار فرهنگی چه باید کرد.
به همین بهانه، با محمدرضا براهام، مدیر مؤسسه فرهنگی و هنری تمدن جاوید، درباره انگیزه برگزاری این نشست، جایگاه تاریخ شفاهی در کرمان، استقبال مردم از برنامههای تاریخی، ضرورت حمایت نهادهای فرهنگی و برنامههای آینده این مؤسسه گفتوگو کردیم.
اهمیت پرداختن به تاریخ شفاهی کرمان
محمدرضا براهام مدیر مؤسسه فرهنگی و هنری تمدن جاوید با تأکید بر اهمیت پرداختن به تاریخ شفاهی کرمان به ایرنا گفت: با وجود پیشینه تاریخی و فرهنگی این استان، هنوز بهویژه در حوزه تاریخ شفاهی آنگونه که باید کار پژوهشی و فرهنگی انجام نشده و لازم است نهادهای فرهنگی و علاقهمندان این حوزه فعالتر وارد میدان شوند.
ایدهای برای توجه بیشتر به تاریخ کرمان
نمایی از کرمان قدیم
وی در این گفتوگو درباره برگزاری نشست «تاریخ شفاهی کرمان و عصر شعر بوتیا» اظهار کرد: ایده ورود مؤسسه تمدن جاوید به حوزه تاریخ از سال گذشته شکل گرفت؛ زیرا احساس میشد با وجود عظمت تاریخ کرمان، برنامهها و نشستهای تخصصی در این حوزه کمتر از ظرفیت واقعی آن برگزار میشود.
این فعال فرهنگی افزود: در کرمان نشستهای شعر، داستان و برنامههای ادبی بهصورت گسترده برگزار میشود و این موضوع ارزشمند است، اما در حوزه تاریخ، بهویژه تاریخ شفاهی، هنوز جای کار فراوانی وجود دارد و لازم است برنامههای بیشتری در این زمینه برگزار شود.
برگزاری ۹ نشست تاریخی
مدیر مؤسسه فرهنگی و هنری تمدن جاوید با اشاره به فعالیتهای این مجموعه گفت: از زمان آغاز این مسیر تاکنون ۹ برنامه برگزار شده که بیشتر آنها در حوزه تاریخ بوده است و برنامه دهم نیز با محور زبان باستان و رونمایی یک مجموعه داستان برگزار خواهد شد.
وی ادامه داد: علاقهمندی من به این حوزه تا حدی به فعالیتهای پژوهشی پدرم بازمیگردد که بیش از ۲۰ سال در زمینه تاریخ شفاهی جنوب کرمان پژوهش انجام داده و اکنون جلد نخست حاصل این پژوهشها آماده شده است.
طبیعی است زمانی که فرد در چنین فضایی رشد میکند، به تاریخ و روایتهای گذشته نیز علاقهمند میشود.
تاریخ کرمان؛ روایتی همسنگ تاریخ جهان
براهام با اشاره به جایگاه تاریخی کرمان گفت: همانطور که نقل شده، «هر کس تاریخ کرمان را به درستی بخواند، گویی تاریخ جهان را خوانده است». این جمله نشان میدهد که کرمان از نظر تاریخی و فرهنگی چه ظرفیت گستردهای دارد و شناخت آن میتواند دریچهای برای فهم بخش مهمی از تاریخ ایران و حتی جهان باشد.
وی افزود: در سالهای گذشته استادان بزرگی همچون زندهیاد باستانی پاریزی و همچنین پژوهشگرانی مانند دکتر گلابزاده آثار ارزشمندی درباره تاریخ کرمان ارائه کردهاند، اما بهویژه در حوزه تاریخ شفاهی جنوب استان هنوز موضوعات بسیاری وجود دارد که کمتر مورد پژوهش قرار گرفته است.
استقبال مخاطبان از برنامههای تاریخی
مدیر مؤسسه تمدن جاوید درباره بازخورد مخاطبان نسبت به نشستهای تاریخی اظهار کرد: تجربه نشان داده هر زمان موضوع تاریخ و تاریخ شفاهی در برنامهها مطرح میشود، استقبال مخاطبان نیز بیشتر میشود.
وی گفت: حتی در نشستهایی که پیشتر در پارک مادر و خانه مهر بازنشستگان برگزار میشد، زمانی که موضوع برنامه تاریخ کرمان بود، تعداد شرکتکنندگان به شکل محسوسی افزایش پیدا میکرد و این نشان میدهد مردم علاقه زیادی به شنیدن روایتهای تاریخی دارند.
براهام افزود: بازخورد نشست اخیر نیز بسیار مثبت بود و بسیاری از شرکتکنندگان درخواست داشتند این برنامهها بهصورت منظم و مداوم ادامه پیدا کند.
نیاز به حمایت نهادهای فرهنگی
وی با اشاره به دشواریهای اجرایی برگزاری چنین برنامههایی گفت: با وجود همه علاقه و تلاش برگزارکنندگان، اجرای این نشستها بدون حمایت نهادهای فرهنگی کار آسانی نیست و اگر پشتیبانی بیشتری صورت گیرد، میتوان برنامههای گستردهتر و اثرگذارتری برگزار کرد.
مدیر مؤسسه تمدن جاوید از همکاری کتابخانه مرکزی کرمان در برگزاری این نشستها قدردانی کرد و افزود: کتابخانه مرکزی در فراهم کردن فضای برگزاری برنامه همکاری خوبی داشته است، اما انتظار میرود سایر نهادهای فرهنگی نیز در حوزه تاریخ و تاریخ شفاهی نقش فعالتری ایفا کنند.
هر کرمانی میتواند سفیر فرهنگی شهر خود باشد
براهام در پایان تأکید کرد: آشنایی با تاریخ و میراث فرهنگی شهر برای هر شهروند ضروری است و هر یک از ما میتوانیم سفیر فرهنگی و تاریخی شهر خود باشیم.
وی گفت: شایسته نیست فردی از بیرون به کرمان سفر کند و درباره بناهای تاریخی یا پیشینه این شهر پرسشی داشته باشد اما ما نتوانیم پاسخ درخوری به او بدهیم. تقویت آگاهی تاریخی در میان مردم، در واقع تقویت هویت فرهنگی جامعه است و باید بیش از گذشته به آن توجه شود.
اگر تاریخ شفاهی را «حافظهی زنده» یک سرزمین در نظر بگیریم، هر نشست و هر روایتی که ثبت میشود، خشتی است که بر بنای استوار هویت کرمان افزوده میشود. تداوم این مسیر، نیازمند گذار از رویدادهای مقطعی به سوی «جریانهای مستمر فرهنگی» است؛ جریانی که در آن پژوهشگران، مردم عادی، نهادهای متولی و نسلهای جوان دست در دست هم، غبار فراموشی را از چهرهی ناگفتههای این دیار میزدایند.
در نهایت، کرمان فردا، وامدار حافظهای است که ما امروز برایش میسازیم و پاس میداریم.
شهرها زمانی در غبار زمان گم میشوند که تاریخشان به فراموشی سپرده شود؛ اما شهری که روایتهایش را زمزمه میکند، هویتش را زنده نگه میدارد و پیوندِ میان نسلهایش را محکمتر میکند، همواره پویا و سربلند باقی خواهد ماند. این نشست، تنها آغازی بر این مسئولیت بزرگ اجتماعی برای بازخوانی کرمان دیروز، در آینهی کرمان امروز بود.