محمدمهدی عربنژاد روز چهارشنبه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: در جنگ تحمیلی سوم، حضور فیزیکی و نمادین نخبگان در راهپیماییها، مراسم تشییع شهدا و تجمعات سراسر کشور، نقشی فراتر از گفتار و سیاست معمول داشت.
وی تصریح کرد: شومپیتر اقتصاددان مطرح اتریشی در نظریه نخبگان دموکراتیک، معتقد است که در جوامع بزرگ، مردم توانایی تصمیمگیری مستقیم ندارند، بنابراین نخبگان از طریق رقابت و گفت و گو میان خود، به اجماع میرسند و سپس آن را به مردم منتقل میکنند و اتحاد ملی حاصل توافق نخبگان بر سر قواعد بازی و منافع ملی است.
این جامعه شناس و مدرس دانشگاه استان کرمان تاکید کرد: نباید فراموش کنیم که اتحاد ملی ایران، محصول اجبار نیست، بلکه یک اراده مدنی است که پس از انقلاب به شیوه های مختلفی دچار تحول شده است.
وی خاطر نشان کرد: در لحظات تهدید خارجی، نه نهادهای رسمی، بلکه حضور فیزیکی و هماهنگ نخبگان از حوزههای مختلف فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در فضای عمومی و خیابان است که روایت «ما در برابر آنها» را قابل باور میکند.
عرب نژاد با اشاره به اینکه حضور نخبگان در اجتماعات مردمی پس از جنگ رمضان سه کارکرد اصلی داشت اظهار کرد: این حضور، تولید سرمایه اجتماعی را در لحظه بحران در پی دارد، به طور مثال وقتی یک بازیگر مشهور سینما، یک چهره اقتصادی یا سیاسی در راهپیماییها حضور پبدا می کند، این پیام را به جامعه منتقل می کند که همه ما در یک قایق هستیم و این همراهی در میانه مردم، هم اعتماد عمومی را بازیابی میکند و هم انگیزه مشارکت مردمی را افزایش میدهد.
محمد مهدی عرب نژاد جامعه شناس و مدرس دانشگاه
وی افزود: نخبگان به مثابه پلهای انسانی، میان گروههای درون جامعه و میان جامعه و نهادهای حاکمیت عمل میکنند و هرچه این حضور فراگیرتر، متنوعتر و خودجوشتر باشد، بازتاب رسانهای آن قدرت بازدارندگی بیشتری دارد.
جامعه شناس و مدرس کرمانی گفت: بازتاب رسانهای حضور چهرههای غیرحاکمیتی در کنار مردم، مثلاً یک خواننده، یا هنرمند و بازیگر سینما، کار آفرین ملی و دیگر هنرمندان در کنار مدافعان مردمی، تصویر ایرانِ دو قطبی را که در رسانههای غربی ایجاد شده را تخریب میکند.
وی ادامه داد: حضور هنرمندان، ورزشکاران و سلبریتیها در راهپیماییها و بازتاب رسانهای در شبکه های داخلی و حتی خارجی پیدا می کند و این پیام را به مخاطبان داخلی و خارجی می دهد که جامعه مدنی ایران منفعل نیست.
عرب نژاد گفت: وقتی مردم ببینند که نخبگان خودجوش در میدان هستند این پیام را منتقل می کند که مشروعیتبخشی به مقاومت از جنس مردم است و دولتی نیست و جنگ را از یک دستور اداری به یک اراده ملی تبدیل میکنند و این همان نقطهای است که برآورد تحلیلگران خارجی را نقش بر آب میکند.
وی تصریح کرد: چهرههای سیاسی هم در افزایش مشروعیت و مقبولیت مردمی نقش موثری دارند و حضور رقبای سیاسی از طیفهای مختلف اما در کنار یکدیگر و در آیین های تشییع شهدا یا تجمع های محکومیت جنایات، با سخنرانی و دادن پیام و بیانیه در شکل گیری و تقویت اتحاد ملی بسیار موثر است.
این جامعه شناس افزود: وقتی سیاستمدار یا فرد مشهوری که حتی با حکومت زاویه داشته است، در جهت منافع ملی اظهار نظر می کند و پیام می دهد و یا در وسط میدان حاضر می شود، عملاً روایت دو قطبی حاکمیت و مردم را از بین میبرد و این وحدت عملی، مهمتر از هر بیانیهای عمل می کند و به دشمن نشان می دهد که شکافی و یا فرصتی برای نفوذ و بهرهبرداری وجود ندارد.
وی اظهار کرد: نخبگان اقتصادی و سیاسی میتوانند با مشارکت و حضور میدانی، منابع را برای پروژههای همبستگی زا مانند زیرساختهای مشترک و رفاه همگانی تخصیص دهند و مردم را به مشارکت جمعی ترغیب کنند.
عرب نژاد گفت: در طول جنگ ۴۰ روزه و آتش بس پس از آن، سعی شد تا از نخبگان کشور برای تقویت اتحاد ملی در صحنه های مختلف استفاده شود که نتایج آن در حفظ انسجام ملی موثر نشان داد و باید از این ظرفیت به طور فراگیر استفاده شود.